ავტორი: ნინო სანოძე

შესავალი

ბავშვებში პირის ღრუს რბილი ქსოვილების დაზიანებები შეიძლება იყოს ნორმალური/განვითარების ნიშნები ან მიუთითებდეს გინგივიტზე, პაროდონტის დაავადებაზე, ადგილობრივ ან სისტემურ ინფექციაზე, კეთილთვისებიან სიმსივნეებზე ან სიცოცხლისთვის საშიშ სისტემურ მდგომარეობებზე (ცხრილი 1).

აქ განხილული იქნება ბავშვებში პირის ღრუს რბილი ქსოვილების ხშირი დაზიანებების კლინიკური მახასიათებლები და მართვა. პირის ღრუს თანდაყოლილი ანომალიები, გინგივიტი, პაროდონტის დაავადება და სისტემური დაავადებების პირის ღრუს გამოვლინებები ცალკე განიხილება.

ღრძილების დაზიანებები

ამოჭრის კისტა ან ჰემატომა — ამოჭრის კისტები არის გუმბათის ფორმის რბილი ქსოვილების დაზიანებები, რომლებიც დაკავშირებულია სარძევე ან მუდმივი კბილების ამოჭრასთან. ისინი გამოწვეულია სითხის დაგროვებით ამოსული კბილის ფოლიკულურ სივრცეში. ეპრაქციის კისტებს ეპრაქციის ჰემატომები ეწოდება, როდესაც კისტის სითხე სისხლთან არის შერეული (სურათი 1). მკურნალობა არ არის საჭირო; კბილის ამოჭრისას, რომელიც დაზიანების ადგილას ამოდის, კისტები სპონტანურად ქრება. თუ კბილი ორ კვირაში არ ამოიჭრება, ბავშვი ხელახლა უნდა იქნეს გამოკვლეული სხვა მიზეზების შესაფასებლად.

აღნიშნულ მიზეზებში მოიაზრება:

ლორწოვანის გასქელება ან ფიბროზი – ზოგჯერ ღრძილის ზედა ნაწილი ძალიან სქელია და  კბილი ვერ ახერხებს სრულად ამოჭრას.

ეპრაქციის დარღვევა -კბილი შეიძლება არასწორი მიმართულებით მიდიოდეს და საკმარისი ადგილი არ ჰქონდეს.

სუპერნუმერალური კბილი – ზედმეტმა კბილმა შეიძლება დაბლოკოს ამოსვლის გზა. ოდონტოგენური წარმონაქმნი- რომელიც შეიძლება კბილის ამოსვლას უშლიდეს ხელს. ანკილოზი– კბილის ფესვი შეიძლება ძვალთან იყოს შერწყმული, რამაც ამოსვლა შეაფერხოს. კისტა ან სხვა წარმონაქმნი – იშვიათად შეიძლება იყოს კისტური წარმონაქმნი.

სურათი 1.

ამოჭრით წარმოქმნილი ჰემატომა  ზედა ყბის მუდმივი ცენტრალური საჭრელის თავზე.

პიგმენტაცია — მუქი კანის მქონე ბავშვებში, მელანინის გამო ღრძილის პიგმენტაცია ნორმალური ნიშანია. მუქი კანის მქონე ადამიანებში მელანოციტები უფრო აქტიურია, ამიტომ ღრძლებით შეიძლება იყოს ყავისფერი, მონაცრისფრო, ან მოწითალო ნაცვლად ჩვეულებრივი ვარდისფერისა. პიგმენტაცია არ მიუთითებს დაავადებაზე.  თუ პიგმენტაცია უეცრად გამოჩნდა, თან ახლავ ტკივილი, შეშუპება – საჭიროა სტომატოლოგთან ვიზიტი.  სტანდარტულად, მელანინის პიგმენტაცია არ ართულებს პროცესს და არ არის ჯანმრთელობის პრობლემის ნიშანი.

ფოტო 20.

ფიზიოლოგიური ორალური პიგმენტაცია.

რეტროკუსპიდური პაპილომები — რეტროკუსპიდური პაპილომები პატარაა (დიამეტრით 2-დან 3 მმ-მდე, მკვრივი, მრგვალი, ვარდისფერიდან წითლამდე, ფიბროეპითელური პაპილომები ღრძილებზე, ქვედა ეშვების უკან, ბავშვების უმეტესობაში (სურათი 2). ისინი ხშირად ორმხრივია. ისინი, როგორც წესი, უსიმპტომოა და ასაკთან ერთად ზომაში მცირდებიან. მკურნალობა არ არის საჭირო.

სურათი 2.

7 წლის ბავშვის რეტროკუსპიდური დვრილი. ყურადღება მიაქციეთ მკვრივ, მრგვალ პაპულას ქვედა ყბის ეშვთან მიმაგრებულია კუნთზე.

პარულისი („ღრძილების ფურუნკული“) — პარულისი („ღრძილების ფურუნკული“) არის რბილი, ცალკეული, მოწითალო პაპულა ღრძილებზე, სარძევე კბილის ზემოთ ან ქვემოთ, ნეკროზული პულპით (ანუ აბსცესით) (სურათი 3). პარულისი წარმოიქმნება დრენირების ფისტულოზური ტრაქტის გამოსასვლელ წერტილში; შეიძლება შეინიშნოს ჩირქი და დრენაჟი. სინუსური ტრაქტის ობსტრუქციამ შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე ტკივილი და შეშუპება.

სურათი 3.

პარულისი (ისარი), რომელსაც ასევე „ღრძილების ფურუნკულს“ უწოდებენ, რბილი, ინდივიდუალური პაპულაა, რომელიც აბსცესიანი კბილის აპიკალურად მდებარეობს. ის დრენაჟის ფისტულოზური ტრაქტის გამოსასვლელ წერტილში ჩნდება.

პარულისი, როგორც წესი, რეგრესირებს აბსცესირებული კბილის მკურნალობის შემდეგ (ამოღება ან სრული პულპექტომია, პროგნოზისა და კბილის სტრატეგიული მნიშვნელობის მიხედვით). თუ კბილი არ იქნა დამუშავებული, პარულისი შეიძლება წლების განმავლობაში გაგრძელდეს ან ფიბრომად გადაიქცეს (სურათი 4).

სურათი 4.ფიბრომა, რომელიც 5 წლის ბავშვში ქრონიკული კბილის აბსცესის შედეგად წარმოიშვა.

ღრძილების ჭარბი ზრდა — ბავშვებში ღრძილების ჭარბი ზრდა ან ჰიპერპლაზია შეიძლება იყოს ანთებითი, გარკვეული მედიკამენტების გვერდითი ეფექტი, ინფილტრაციული ან, იშვიათად, მემკვიდრეობითი.

● ანთებითი — ლოკალიზებული ან გენერალიზებული ქრონიკული ანთებითი ღრძილების გადიდება შეიძლება გამოწვეული იყოს ბავშვებში ხანგრძლივი გინგივიტით, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ნადები გროვდება ბრეკეტების გარშემო (სურათი 5C) ან ზედა და ქვედა წინა კბილებში –  პირით სუნთქვის შედეგად.

სურათი 5C

ღრძილების გადიდება, რომელიც ორთოდონტიული აპარატების გამოყენებით გამოწვეული ნადების ხანგრძლივი დაგროვების საპასუხოდ მოხდა.

ღრძილების ანთებითი ჰიპერპლაზია მოიცავს ღრძილებს კბილებს შორის და კბილების კიდეებზე. ღრძილები გადიდებული და ერითემატოზული ხდება, მბზინავი, გლუვი, ფხვიერი ზედაპირით, საიდანაც ადვილად გადმოდის სისხლი. ზოგჯერ საჭიროა გინგივექტომია, მაგრამ ღრძილის ანთებითი გადიდება ხშირად ქრება ნადებების ადეკვატური კონტროლის შემთხვევაში.

●მედიკამენტებით გამოწვეული – მედიკამენტებით გამოწვეული ღრძილის ჭარბი ზრდა სხვა მედიკამენტებთან ერთად ფენიტოინის, ნიფედიპინის და ციკლოსპორინ A-ს (სურათი 5A-B) გვერდითი ეფექტია. ფენიტოინი ბავშვებში ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. ბოჭკოვანი ზრდა, რომელიც წარმოიქმნება, უმტკივნეულო და მკვრივია, სისხლდენის მცირე მიდრეკილებით. საწყისი გადიდება ხდება კბილებს შორის და შეიძლება წილაკოვანი ჩანდეს; ის თანდათანობით მოიცავს ღრძილებს კბილების კიდეებზე და შეიძლება პროგრესირებდეს გვირგვინების დაფარვამდე, რაც ხელს უშლის ოკლუზიას. მედიკამენტებით გამოწვეულმა ღრძილის ჭარბმა ზრდამ შეიძლება გამოიწვიოს კბილების ამოჭრის შეფერხება ან ჩავარდნა, თუ ის კბილების ამოჭრამდე მოხდება.

(სურათი 5A-B)

ღრძილების ადრეული ჭარბი ზრდა 16 წლის მოზარდში, რომელიც მყარი ორგანოს გადანერგვის შემდეგ ციკლოსპორინს იღებდა. ღრძილების ჭარბი ზრდა იწყება კბილთაშორისი დვრილებიდან (ისარი). მისი სტაბილიზაცია შესაძლებელია პირის ღრუს ჰიგიენის აქტიური დაცვით.

მედიკამენტებით გამოწვეული ღრძილის ჭარბი ზრდისადმი მიდრეკილებას, როგორც ჩანს, აქვს გენეტიკური კომპონენტი. ღრძილის ჭარბი ზრდის სიმძიმე დაკავშირებულია ღრძილებში მედიკამენტების კონცენტრაციასთან და პირის ღრუს ჰიგიენის ადეკვატურობასთან. კბილის ნადების მიმართ ანთებითმა რეაქციამ შეიძლება გაამწვავოს ჭარბი ზრდა, განსაკუთრებით წინა კბილებზე. ამგვარად, ბავშვებისთვის, რომლებმაც უნდა მიიღონ ღრძილების ჭარბი ზრდის გამომწვევი პრეპარატები, რეკომენდებულია კბილების საფუძვლიანი ჰიგიენა. ელექტრო კბილის ჯაგრისების გამოყენებამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ღრძილების მოვლის გაუმჯობესებით შემდგომი ჭარბი ზრდის პრევენციას.

მოქმედების მექანიზმი ცნობილი არ არის, მაგრამ შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აზითრომიცინის ანტიმიკრობულ და ანთების საწინააღმდეგო თვისებებთან, ან მის  უნართან დაბალი კონცენტრაციით ხანგრძლივად დარჩეს პარადონტის მაკროფაგებსა და ფიბრობლასტებში. მძიმე შემთხვევებში შეიძლება საჭირო გახდეს გინგივექტომია (ღრძილის ქირურგიული ამოკვეთა).

თუ გამომწვევი მედიკამენტის მიღება არ შეწყდება, მოსალოდნელია რეციდივი.

ღრძილის რეცესია — კბილები ამოდის კერატინიზებული ღრძილის ზოლის გავლით, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც მიმაგრებული ღრძილები. კერატინიზებული ზოლის სიგანე ზრდისა და განვითარების დროს შედარებით მუდმივი რჩება. თუმცა, კბილების ამოჭრის ნორმალური გზის ცვლილებები (მაგ. სარძევე კბილების შევიწროების ან ზედმეტად შენარჩუნების გამო) შეიძლება დაკავშირებული იყოს მიმაგრებული ღრძილის ზოლის შევიწროებასთან.

გინგივექტომიის დამატებითი ჩვენებებია:

• ღრძილების იერი პაციენტისთვის მიუღებელია
• ნორმალურ ფუნქციას უშლის ხელს
• წარმოიქმნება პარადონტული ჯიბე, რომლის ჯანმრთელ მდგოამრეობაში შენარჩუნება შეუძლებელია

გინგივექტომიის შემდეგ დისკომფორტი საკმაოდ გამოხატულია და მისი დანიშვნისას სარგებელი და შესაძლო უსიამოვნებები ფრთხილად უნდა შეფასდეს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ინტელექტუალური შეზღუდვის მქონე პაციენტებში (სადაც ღრძილების ჰიპერტროფიის ყველაზე მძიმე შემთხვევები გვხვდება), რადგან მათ შეიძლება ვერ შეძლონ სრულად ინფორმირებული თანხმობის მიცემა.

●ინფილტრაციული – ლეიკემიამ, განსაკუთრებით მიელგენურმა ლეიკემიამ, შეიძლება გამოიწვიოს ღრძილების გადიდება ღრძილებიდან ქსოვილებში ინფილტრაციის გამო. ლეიკემიით გამოწვეული ღძილების გადიდება ჩვეულებრივ არის შეშუპებული და/ან სისხლმდენი (სურათი 5D). ასეთ პაციენტებს ღრძილებიდან სისხლდენის გამო შესაძლოა გაუჭირდეთ პირის ჰიგიენის დაცვა. შედეგად განვითარებული ანთება  დამატებით ასტიმულირებს  შემაერთებელი ქსოვილის ჰიპერპლაზიას. გარეგანი (ექსტრემალური) ნიშნები შეიძლება მოიცავდეს სისტემურ სიმპტომებს, ანორექსიას, დაღლილობას, სისხლდენას და ცხელებას.

სურათი 5D.

ღრძილების ინფილტრაციული გადიდება .

(A) მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის (ALL) მქონე ბავშვში ღრძილის ინფილტრაციული გადიდება.

(B) მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის მქონე ბავშვში ღრძილის ინფილტრაციული გადიდება. გაითვალისწინეთ, რომ ღრძილები უფრო ჰემორაგიულია, ვიდრე მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის მქონე ბავშვში.

მემკვიდრეობითი- მემკვიდრეობითი ღრძილების ფიბრომატოზი (ასევე ეწოდება იდიოპათიური ჰიპერპლაზია) იშვიათი მდგომაროებაა, რომელიც იწყება ადრეულ ბავშვობაში. ზოგიერთი შემთხვევა ასოცირებულია სინდრომებთან:

მაგალითად

• Zimmermann-Laband syndrome ტიპი 1 ან ტიპი 2
• Rutherfurd syndrome
• Ramon syndrome
• Jones syndrome

მემკვიდრეობითი ღრძილების ფიბრომატოზი ხასიათდება ზედა და ქვედა კბილების ბუკალურ და ლინგვალურ ზედაპირებზე ღრძილების პროგრესირებადი, არასისხლმდენი, ბოჭკოვანი გადიდებით. ხშირად გართულებულია როგორც სარძევე, ისე მუდმივი კბილების ამოჭრის შეფერხებით ან დაგვიანებით. მკურნალობის არჩევანია გინგივექტომია. რეციდივის რისკის შესამცირებლად რეკომენდებულია პირის ჰიგიენის ზედმიწევნით დაცვა.

ვასკულარული – ლოკალიზებული იუვენილური სპინგიოზური ღრძილების ჰიპერპლაზია (LJSGH) ყველაზე ხშირად გვხვდება იმ ბავშვებში, რომლებიც  დაბადებისას მდედრობით სქესად იყვნენ განსაზღვრულნი, ზედა მუდმივი საჭრელი კბილების ამოჭრის შემდეგ.

ვლინდება მიმაგრებულ ღრძილზე, ჩართული კბილების ზემოთ, სიწითლის ლოკალიზებული უბნის სახით(სურათი 5 E).  სიწითლის არე უფრო ფართეა, ვიდრე ამოჭრის გინგივიტის დროს.ზოიგიერთ შემთხვევაში აღწერილია სიწითლის თანდათანობითი შემცირება და საბოლოოდ ღრძილოვანი   ქსოვილის კერატინიზაცია. ანთებითი კომპონენტის შესამცირებლად გამოყენებულია ადგილობრივი სტეროიდები. ქირურგიული ამოკვეთა რეკომენდებული არ არის, რადგან არსებობს ღრძლიოვანი დეჰისცენაციის განვითარების რისკი.

(სურათი 5 E). 

ლოკალიზებული იუვენილური სპონგიოზური ღრძილის ჰიპერპლაზია.

12 წლის ბავშვებში ლოკალიზებული იუვენილური სპონგიოზური ღრძილის ჰიპერპლაზია. ყურადღება მიაქციეთ ზედა წინა კბილების ზემოთ წითელ, ანთებით ღრძილს.

მიმაგრებული ღრძილის შევიწროება განსაკუთრებით ხშირია, როდესაც ქვედა საჭრელი კბილები ამოდის ალვეოლური ქედის გარეთა კიდისკენ (სურათი 6). მიმაგრების პროგრესულმა დაკარგვამ შეიძლება გამოიწვიოს „ლორწოვან-ღრძილის დეფექტები“ (სურათი 6), რაც ხელს უწყობს ღრძილის სწრაფ რეცესიას.

(სურათი 6).

ლაბიალირი ამოსვლა

(ა) კერატინიზებული ღრძილის სიგანის შემცირება მარცხენა ცენტრალური საჭრელი კბილების ტუჩის ამოსვლის შედეგად.

(ბ) ტუჩისკენ განლაგებული მარცხენა საჭრელი კბილების ორთოდონტიული გასწორების შემდეგ, დაფიქსირდა ღრძილის დეფექტი. ლოკალიზებული რეცესია წარმოიშვა ნადების დაგროვების შედეგად იმ ადგილას, რომლის გაწმენდაც რთული იყო და რომელსაც არასაკმარისად ჰქონდა მიმაგრებული ღრძილები.

ლორწოვან-ღრძილის დეფექტების არმქონე ბავშვებში, არასწორი პოზიციონირების მქონე კბილების ორთოდონტიული რეპოზიცია შეიძლება შეცვალოს ან თავიდან აიცილოს ღრძილის რეცესია. ლორწოვან-ღრძილის დეფექტებს მკურნალობენ ღრძილის გადანერგვით სასის ქსოვილიდან. ღრძილის გადანერგვა აღადგენს და ასტაბილურებს მიმაგრებულ ღრძილს.

აივ გინგივიტი — ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსით (აივ) გამოწვეული გინგივიტი, რომელსაც ასევე ხაზოვან ღრძილის ერითემას უწოდებენ, ვლინდება ღრძილის კიდეებზე კაშკაშა ანთებითი ზოლის სახით (სურათი 7). ღრძილები მტკივნეულია და ადვილად სისხლმდენია; შესაძლოა ქსოვილების სწრაფი დესტრუქცია მოხდეს.

აივ გინგივიტი ასოცირდება გრამუარყოფითი ანაერობების, ენტერობაქტერიების (მაგ. Escherichia coli, Klebsiella spp) და საფუარის (Candida albicans) ზრდასთან, ორგანიზმებთან, რომლებიც გინგივიტის რუტინულ შემთხვევებში არ გვხვდება.

სურათი 7.

აივ გინგივიტი (ასევე ცნობილია, როგორც გენერალიზებული ხაზოვანი ღრძილის ერითემა) ბავშვებში.

გენერალიზებული ხაზოვანი ღრძილის ერითემა აივ ინფექციით დაავადებულ 9 წლის ბავშვში. ყურადღება მიაქციეთ ღრძილის კიდეებზე 2-3 მმ-იანი გამოხატული სიწითლის ზოლს.

აივ გინგივიტი არ რეაგირებს პირის ღრუს ჰიგიენის გაუმჯობესებაზე. მკურნალობა მოიცავს დებრიდაციას და ანტიბიოტიკების მიღებას. შესაძლოა სასარგებლო იყოს ანტიბაქტერიული გამოვლებები (ქლორჰექსიდინი, ფტორიდი) და სოკოს საწინააღმდეგო გამოვლებები/ტროჩები (ნისტატინი, ფლუკონაზოლი და ა.შ.).

სხვა დაზიანებები — ჰემანგიომები, ფიბრომები (სურათი 4), პერიფერიული ოსიფიკაციური ფიბრომები (სურათი 8), ჩირქოვანი გრანულომები (სურათი 23B), პერიფერიული გიგანტურუჯრედოვანი გრანულომები, ტრავმული წყლულები (სურათი 9A), აფთოზური წყლულები და ჰერპესული გინგივოსტომატიტი (სურათი 10A) შეიძლება განვითარდეს ღრძილებზე და პირის ღრუს სხვა რბილ ქსოვილებზე. (იხილეთ „დაზიანებები, რომლებიც მრავალ ადგილას ვითარდება“ ქვემოთ.)

სურათი 8.

პერიფერიული ოსიფიკაციური ფიბრომა

7 წლის ბავშვის ქვედა წინა ღრძილის პერიფერიული ოსიფიკაციური ფიბრომა.

(სურათი 23B),

ღრძილის ლორწოვანი გარსის პიოგენური გრანულომა

ლორწოვანი გარსის პიოგენური გრანულომა 26 წლის ქალში ორსულობის მეოთხე თვეში. ქსოვილების ჭარბი ზრდა ხელს უშლის კბილებთან სწორ კონტაქტს და ღეჭვას.

სურათი 9A.

ტრავმული ღრძილის წყლული

ღრძილის დაწყლულება, რომელიც გამოწვეულია 8 წლის ბავშვში ღრძილის ფხანვის ნერვული ჩვევით.

სურათი 10A.

პირველადი ჰერპეს სიმპლექსის ვირუსით გამოწვეული გინგივოსტომატიტი

ენის დაზიანებები

ანკილოგლოსია („ენის შეკვრა“) — ანკილოგლოსია (შემზღუდველი ენობრივი თაღი ან „ენის შეკვრა“) არის ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ენის მოძრაობის შეზღუდვის აღსაწერად, რომელიც გამოწვეულია ენასა და პირის ღრუს ფსკერს შორის გამოკვეთილი ან მოკლე თაღით (სურათი 11). ანკილოგლოსიის კლინიკური მახასიათებლები და მართვა ცალკე განიხილება.

სურათი 11

არანორმალურად მოკლე ენის ლაგამი

ენის წვერთან ან მის მახლობლად გამოხატული ანომალიურად მოკლე ენის ლაგამი.

თანდაყოლილი ლინგვინალური მელანოზური მაკულები — თანდაყოლილი ლინგვინალური მელანოზური მაკულები არის ერთჯერადი ან მრავლობითი უსიმპტომო პიგმენტური მაკულები, რომლებიც დაბადებიდან არსებობს. დიამეტრი მერყეობს 3 მმ-დან 3 სმ-მდე და პროპორციულად იზრდება ბავშვის ზრდასთან ერთად. პიგმენტაცია შეიძლება იყოს ერთგვაროვანი ან ჰეტეროგენული.

დაბადებისას თანდაყოლილი ენის მელანოზური მაკულები განასხვავებს ენის ჰიპერპიგმენტაციასთან დაკავშირებული სხვა მდგომარეობებისგან (მაგ. თმიანი შავი ენა, ლაჟიე-ჰუნციკერის სინდრომი, პეიც-იეგერსის სინდრომი [PJS] და პიგმენტირებული სოკოსებრი დვრილები (სურათი 12)).

სურათი 12.

ენის პიგმენტური სოკოსებრი პაპილები

სოკოვანი დვრილების წვერებზე მელანინის დეპონირების შედეგად ენაზე პიგმენტური ლაქები შეიძლება შეგვხვდეს მუქი კანის ტონალობის მქონე პირებში.

ენის თანდაყოლილი მელანოზური მაკულების მონიტორინგი შესაძლებელია იმ ჩვილებში, რომლებსაც არ აქვთ სიმპტომები, არ აქვთ ლიმფადენოპათია და არ აქვთ ლორწოვანი გარსის პიგმენტაციასთან დაკავშირებული სისტემური მდგომარეობების ოჯახური ისტორია (მაგ. PJS). ენის ბიოფსია შეიძლება საჭირო გახდეს, თუ დიაგნოზი გაურკვეველია. დამახასიათებელი ჰისტოლოგიური ნიშნებია მელანინის მომატებული დეპოზიტები ბაზალურ უჯრედოვან შრეში ჰიპერკერატოზის სხვადასხვა ხარისხით .

გეოგრაფიული ენა — გეოგრაფიული ენა (კეთილთვისებიანი მიგრირებადი გლოსიტი) არის ქრონიკული, მორეციდივე დაავადება, რომელიც ხასიათდება ვარდისფერიდან წითლამდე, ოდნავ ჩაღრმავებული დაზიანებებით არარეგულარული, აწეული, მრუდხაზოვანი თეთრი ან ყვითელი საზღვრებით (სურათი 13). დაზიანებები წარმოადგენს ძაფისებრი დვრილების დეკერატინიზაციისა და დესკვამაციის არეალს. დეკერატინიზაციისა და დესკვამაციის ნიმუში მუდმივად იცვლება, რაც ქმნის მიგრირებად იერსახეს. დაზიანებები ძირითადად ენის წინა ნაწილის ზედა და გვერდებზე გვხვდება. გეოგრაფიული ენა, როგორც წესი, უსიმპტომოა, მაგრამ ანთების დროს შეიძლება მტკივნეული იყოს. „დამშვიდება“, როგორც წესი, ერთადერთი აუცილებელი მკურნალობაა. ანთების დროს გირჩევთ თავი აარიდოთ მჟავე და ცხარე საკვებსა და სასმელებს.

(სურათი 13).

გეოგრაფიული ენა

ნაპრალოვანი ენა — ნაპრალებიანი ენა (lingua plicata) არის განვითარების ანომალია, რომელიც ხასიათდება გამოკვეთილი ცენტრალური, წინა-უკანა ნაპრალით, საიდანაც ლატერალურად გამოდის მცირე ნაპრალები. ნაპრალები შეიძლება იყოს არაღრმა ან ღრმა; ღრმა ნაპრალებს შეუძლიათ საკვების ნარჩენების დაგროვება, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ანთება (სურათი 14) ან მეორადი სოკოვანი ინფექციები. ენის ნაპრალების მქონე პაციენტებს უნდა ურჩიონ ენის ზედაპირის გახეხვა ჩაჭედილი საკვების ნაწილაკების მოსაშორებლად.

სურათი 14

დახეთქილი ენა

ნორმალური გარეგნობის ძაფისებრი დვრილებით ენის ნაპრალები გვხვდება ზოგადი მოსახლეობის დაახლოებით 5 პროცენტში და ითვლება ნორმალურ ვარიანტად. ენის ნაპრალები უფრო ხშირად გვხვდება მოზრდილებში, ვიდრე ბავშვებში, მაგრამ ხშირია დაუნის სინდრომის მქონე ბავშვებში.

ტუჩების დაზიანება

ტუჩების ჰერპესი — ტუჩის ჰერპესი ჰერპესის ვირუსის რეაქტივაციაა, რომელიც ტუჩის მიმდებარე კანზე ვეზიკულური გამონაყარის სახით ვლინდება (სურათი 18). ვეზიკულები სკდება წყლულებისა და ქერქების წარმოქმნით და ერთ-ორ კვირაში ნაწიბურების გარეშე ხორცდება. ტუჩის ჰერპესი შეიძლება გამოწვეული იყოს მზის სხივების ზემოქმედებით, სიცივით, ტრავმით, სტრესით ან იმუნოსუპრესიით. პროდრომული სიმპტომებია ჩხვლეტა, წვა ან ტკივილი.

კუთხოვანი ქეილიტი — კუთხოვანი ქეილიტი (პერლეში) ხასიათდება პირის კუთხეებში მტკივნეული ნახეთქებით (სურათი 19A-B). მას ჩვეულებრივ იწვევს C. albicans. კუთხოვანი ქეილიტი შეიძლება განვითარდეს იმუნოკომპრომეტირებულ ბავშვებში და ბავშვებში, რომლებიც ჩვევად ილოკავენ პირის კუთხეებს, რაც ქმნის გარემოს, სადაც კანდიდას შეუძლია ინფექციის გავრცელება. (იხილეთ „ქეილიტი“, განყოფილება „კუთხოვანი ქეილიტი“.)

(სურათი 19A-B).

კუთხოვანი ქეილიტი (პერლეში). პაციენტს აღენიშნება აქერცვლა, ნახეთქები და ქერქის წარმოქმნა პირის კუთხეებში. პაციენტს აღენიშნება ატოპიური დერმატიტი კანის სხვა ნაწილებში.

ჭორფლები — ტუჩებზე ჭორფლები შეიძლება იყოს ნორმალური სიმპტომი ბავშვებსა და მოზარდებში (სურათი 20B). მრავლობითი პერიორალური და პირის ღრუს ჭორფლები შეიძლება დაკავშირებული იყოს გენეტიკურ დარღვევებთან (მაგ., პეიც-იეგერსის სინდრომი (სურათი 20A), ლოჟიე-ჰუნციკერის სინდრომი).

სურათი 20B

ტუჩის ჭორფლი

გაფანტული ჭორფლები სახის ჭორფლიანი ბავშვის ქვედა ტუჩზე.

სურათი 20 A.

პირის ღრუს დაზიანებები პეიც-იეგერსის სინდრომის დროს

ფოტოზე ნაჩვენებია პეიც-იეგერსის სინდრომის მქონე პაციენტის დამახასიათებელი წრიული პიგმენტაცია. პიგმენტაცია შესაძლოა არ იყოს აშკარა, როგორც ამ პაციენტის შემთხვევაში და ის ყოველთვის ყურადღებით უნდა იქნას გამოკვლეული ახალგაზრდა პაციენტებში, რომლებსაც აღენიშნებათ აუხსნელი კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა, განსაკუთრებით თუ ასეთი სისხლდენის ოჯახური ისტორია არსებობს.

ტუჩის ლაგამის ანომალიები — ტუჩის ლაგამი არის ლორწოვანი გარსი, რომელიც ვრცელდება ზედა ან ქვედა ტუჩის ცენტრიდან ღრძილებამდე ორ ცენტრალურ საჭრელ კბილებს შორის. ზედა ტუჩის ლაგამის ანომალიები შეიძლება დაკავშირებული იყოს კბილების არასწორ განლაგებასთან და ღრძილების რეცესიასთან; ქვედა ტუჩის თაღის ანომალიები იშვიათად წარმოადგენს პრობლემას.

პატარა ბავშვებში, ზედა ტუჩის თაღის ძგიდე ღრძილებზე ვრცელდება და ქმნის რაფას, რომელიც აღწევს სასის დვრილამდე. ეს რაფა, როგორც წესი, რეგრესირებს კბილების ამოჭრამდე. რეგრესიის არარსებობამ შეიძლება გამოიწვიოს წინა კბილების ფართოდ დაშორება (დიასტემა). დიასტემის ორთოდონტიული მკურნალობა, როგორც წესი, გადაიდება მუდმივი საჭრელი კბილების და ეშვების ამოჭრამდე, რათა შესაძლებელი გახდეს ბუნებრივი სივრცის დახურვა. ფრენოტომია (ასევე ცნობილია, როგორც ფრენექტომია ან ფრენულექტომია) ნაჩვენებია, თუ დიასტემის ბუნებრივი და ორთოდონტიული დახურვის შემდეგ გარეგნობა მიუღებელია ტუჩის თაღის ცენტრალურ საჭრელებამდე გაფართოებამ შეიძლება გამოიწვიოს ღრძილების დაჭიმვა. ფრენოტომია შეიძლება საჭირო გახდეს ღრძილის რეცესიის და ძვლის დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად.

ქვედა ტუჩის თაღის ძგიდის არარსებობა ან ჰიპოპლაზია ასოცირდება ელერს-დანლოსის სინდრომთან და ინფანტილურ ჰიპერტროფიულ პილორულ სტენოზთან.

დაბადებისას მრავლობითი ტუჩის ლაგამები დაკავშირებულია ქონდროექტოდერმალურ დისპლაზიასთან (ელის-ვან კრეველდის სინდრომი) და ორალურ-სახის-თითის სინდრომთან.

მუკოცელეები და რანულები — მუკოცელეები უმტკივნეულო შეშუპებებია, რომლებიც, როგორც წესი, ქვედა ტუჩის შიდა მხარეს ჩნდება, მაგრამ ასევე შეიძლება განვითარდეს ენაზე (სურათი 15) ან პირის ღრუს ფსკერზე (რანულა (სურათი 21)). ისინი, როგორც წესი, 1 სმ-ზე  ნაკლები დიამეტრისაა, გლუვი კედლის მქონე და მოლურჯო ან გამჭვირვალე.

მუკოცელეები და რანულები გამოწვეულია მცირე სანერწყვე ჯირკვლებიდან ლორწოს ექსტრავაზაციით. ისინი წარმოიქმნება, როდესაც სანერწყვე ჯირკვლების სეკრეტი იჭრება ჯირკვლის გარშემო არსებულ რბილ ქსოვილებში, როგორც წესი, ტრავმის შედეგად, რაც იწვევს ლორწოს დაგროვებას რბილ ქსოვილში.

სურათი 15.

მუკოცელე

მუკოცელე 7 წლის ბავშვის ენაზე (A და B) და 8.5 წლის ბავშვის ქვედა ტუჩზე (C და D).

სურათი 21

რანულა (ისრებით) არის ფსევდოცისტა, რომელიც ასოცირდება ენისქვეშა ჯირკვლებთან და ყბისქვეშა სადინრებთან. რანულები ჩნდება როგორც ლურჯი, მერყევი შეშუპებები პირის ღრუს ქვედა ნაწილში შუა ხაზის გვერდით.

მუკოცელეები შეიძლება სპონტანურად გაქრეს; თუ ხანგრძლივდება, ზედაპირი შეიძლება კერატინიზებული გახდეს. მუკოცელეები, რომლებიც ხელს უშლიან კვებას, ყლაპვას ან მეტყველებას ან რომლებიც იწვევენ დისკომფორტს, ამოკვეთენ მათთან დაკავშირებულ მცირე სანერწყვე ჯირკვლებთან ერთად. რანულებს ასევე ჩვეულებრივ მკურნალობენ ქირურგიულად. პროცედურა მერყეობს განაკვეთიდან და დრენაჟიდან მარსუპიალიზაციამდე და ენისქვეშა ჯირკვლის სრულ ამოკვეთამდე, რანულას ზომის მიხედვით.

სხვა დაზიანებები – ჰემანგიომები (სურათი 22A); ლიმფური მალფორმაციები (ლიმფანგიომები); გაღიზიანებული ფიბრომები; ჩირქოვანი გრანულომები (სურათი 23A); ტრავმული წყლულები (სურათი 9B); აფთოზური წყლულები (სურათი 26B); კანდიდოზი (სურათი 17); ჰერპესული გინგივოსტომატიტი (სურათი 10B); და ხელის, ფეხის და პირის ღრუს დაავადება (სურათი 24) შეიძლება განვითარდეს ტუჩებსა და პირის ღრუს სხვა რბილ ქსოვილებზე. (იხილეთ ქვემოთ „მრავალ ადგილას განვითარებული დაზიანებები“.)

სასის დაზიანებები

ჰერპანგინა — ჰერპანგინა არის კეთილთვისებიანი კლინიკური სინდრომი, რომელიც ხასიათდება ცხელებით და მტკივნეული პირის ღრუს დაზიანებებით, რომლებიც განლაგებულია რბილ სასის/ტონზილების უკანა ნაწილში.

წყლულები

ტრავმული წყლულები — ტრავმული წყლულები ბავშვებში პირის ღრუს ყველაზე გავრცელებული წყლულებია. ისინი შეიძლება განვითარდეს ღრძილებზე, ენაზე, ტუჩებზე, სასაზე ან ლოყის ლორწოვან გარსზე. კლინიკური ნიშნები განსხვავდება ტრავმის ტიპისა და ინტენსივობის მიხედვით; მაგალითებია:

● სასის წინა თერმული დამწვრობა ძალიან ცხელი საკვების მიღებით ან სითხეების დალევით

● რბილი სასის მექანიკური ტრავმა ცერა თითის, თითის ან საწოვარას წოვით

● ტუჩის კვნეტა, რომელიც დაკავშირებულია თვითდაზიანების ქცევასთან (მაგ. ლეშ-ნიჰანის სინდრომის მქონე ბავშვებში (სურათი 9B))

● ხელოვნური დაზიანება (მაგ. ღრძილის ფრჩხილის ფხანა) (სურათი 9A)

სურთი 9 B

ტუჩის ტრავმული წყლული

ქვედა ტუჩის ღეჭვით გამოწვეული წყლული ლეშ-ნიჰანის სინდრომის მქონე 3 წლის ბავშვში.

● იატროგენული დაზიანება, რომელიც გამოწვეულია სტომატოლოგიური პროცედურების დროს პირის ღრუს რბილ ქსოვილებზე შემთხვევით წასმული კაუსტიკური მასალებით (მაგ. ფორმოკრეზოლი, ნატრიუმის ჰიპოქლორიტი)

ტრავმული წყლულები, როგორც წესი, შეხორცდება ტრავმის წყაროს მოშორებიდან ორი კვირის განმავლობაში. თვითდაზიანებისკენ მიდრეკილ ბავშვებს შეიძლება დასჭირდეთ ყოვლისმომცველი მკურნალობის გეგმა, მათ შორის სედაცია, ნაკბენის დამცავები, ტუჩის ბამპერები ან ამოღება.

აფთოზური წყლულები — აფთოზური წყლულები, რომლებსაც ასევე აფთოზურ წყლულებს უწოდებენ, პირის ღრუს მტკივნეული დაზიანებებია, რომლებიც ლოკალიზებული, არაღრმა, მრგვალი ან ოვალური წყლულების სახით ვლინდება მონაცრისფრო ფუძით (სურათი 26A-B). აფთოზური წყლულები შეიძლება გაჩნდეს ღრძილებზე, ენაზე, ტუჩებზე, სასაზე და ლოყის ლორწოვან გარსზე. მგრძნობელობა, როგორც ჩანს, ოჯახურია. აფთოზური წყლულების კლინიკური მახასიათებლები და მართვა ცალკე განიხილება.

(სურათი 26A-B).

აფთოზური წყლულები

ინფექციები — ინფექციები, რომლებიც ხშირად ასოცირდება ბავშვებში პირის ღრუს ლორწოვანი გარსის დაზიანებასთან, დეტალურად არის განხილული ცალკე:

● კანდიდოზი (ფსევდომემბრანული კანდიდოზი, ოროფარინგეალური კანდიდოზი) (სურათი 17)

(სურათი 17)

ჩვილში კანდიდოზის (პირის ღრუს კანდიდოზი) სამი მაგალითი

● ჰერპესული გინგივოსტომატიტი (სურათი 10A-B)

● ხელის, ფეხის და პირის ღრუს დაავადება (სურათი 24)

სურათი 24

ხელის, ფეხის და პირის დაავადება – ტუჩისა და ხელის